Hayvan hastalıklarından küresel salgın riskine: Uzmanlar İstanbul’da buluştu

Dünya sığır ve ruminant sağlığı alanının en önemli bilimsel buluşmalarından 33. Dünya Buiatri Kongresi, İstanbul’da tamamlandı. 6-10 Eylül tarihleri arasında düzenlenen kongrenin açılışında; Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Gümen, 33. Dünya Buiatri Kongresi Başkanı Prof. Dr. Hasan Batmaz, Dünya Buiatri Birliği Başkanı Prof. Dr. Arcangelo Gentile ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu bir araya geldi. Açılış konuşmalarında sınır aşan hayvan hastalıklarının değişen seyri, iklim değişikliği, Tek Sağlık yaklaşımı, hayvan hareketlerinin kontrolü, dijital takip sistemleri ve yapay zekânın hayvan sağlığındaki yeni rolü öne çıktı.

Kongrede 55 davetli konuşmacı 77 bilimsel oturumda bir araya gelirken, 220’si sözlü, 589’u poster olmak üzere toplam 809 bilimsel çalışma sunuldu. Beş gün boyunca bilim insanları, veteriner hekimler, akademisyenler, öğrenciler ve sektör temsilcileri ruminant sağlığının bugünkü sorunlarını ve geleceğin çözüm modellerini değerlendirdi.

ETİYOPYA’DAN İSTANBUL’A UZANAN BRUSELLA ARAŞTIRMASINA ÖDÜL

Kongrenin dikkat çeken ödüllerinden Gustav Rosenberger Memorial Fund Award, Etiyopya’da sığırlarda Brusella hastalığının tanısı, izlenmesi ve kontrolü üzerine çalışan genç veteriner hekim Lelti Miesho Berhe’ye verildi. Etiyopya’da milyonlarca kırsal aile için sığırların gıda, gelir ve tarımsal üretimin önemli bir parçası olduğuna dikkat çeken Berhe, veteriner hekimliği yalnızca hayvanların tedavisiyle sınırlı görmediğini, çalışmalarının toplumun refahına da katkı sunmasını hedeflediğini söyledi. Berhe, ödül kapsamında araştırmalarının bir bölümünü Bologna Üniversitesi’nde, Dünya Buiatri Birliği Başkanı Prof. Dr. Arcangelo Gentile ve ekibiyle sürdürecek.

VETERİNER İLAÇ VE AŞILARINDA KAREKODLU TAKİP HAZIRLIĞI

Açılış konuşmasında insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının, zoonotik hastalıklar ve antimikrobiyal dirençle mücadelede ortak yol haritası olması gerektiğini vurgulayan Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Gümen: “Artık insan sağlığını hayvan ve çevre sağlığından ayrı düşünemeyiz. Zoonotik hastalıklar ve antimikrobiyal direnç başta olmak üzere karşı karşıya olduğumuz riskler, Tek Sağlık yaklaşımını ortak yol haritamız haline getiriyor. Türkiye’de büyükbaş hayvan varlığı 2023’te 16,5 milyonken 2025’te 17,7 milyona, küçükbaş hayvan varlığı ise aynı dönemde 52,3 milyondan 57,9 milyona yükseldi. Ancak başarıyı yalnızca hayvan sayısıyla ölçmüyoruz; sağlıklı hayvan varlığını, hayvan başına verimliliği, hastalık ortaya çıkmadan önlemeyi, hayvan refahını ve güvenli gıda üretimini esas alıyoruz. Bu kapsamda aşı ve ilaç takip sistemlerimizin altyapısını karekod temelli takip sistemine dönüştürmek üzere çalışmalarımızı başlattık. Üretimden son kullanıma kadar daha etkin, güvenli ve gerçek zamanlı bir takip sağlayarak denetimi ve şeffaflığı güçlendirmeyi hedefliyoruz” dedi.

Hayvancılıkta yapay zekâ kullanımının artık bir seçenek olmaktan çıktığını vurgulayan Gümen: “Sensörlerle hastalıkları klinik belirtiler ortaya çıkmadan tespit etmek, salgınların hareketini önceden öngörmek ve milyonlarca genomik veriyi seleksiyon kararlarına dönüştürmek artık mümkün. Bu imkânı kullanmak bir tercih değil; buzağı kayıplarından antimikrobiyal dirence, verimlilikten emisyona kadar birçok sorunun çözümünde olmazsa olmazımızdır” diye konuştu.

IL ÖNCE KURDUĞUM HAYAL BUGÜN GERÇEK OLDU

33. Dünya Buiatri Kongresi Başkanı Prof. Dr. Hasan Batmaz, kongrenin Türkiye’ye uzanan hikâyesinin kendisi için 30 yıl önce başladığını söyledi. 1996 yılında Edinburgh’da düzenlenen 19. Dünya Buiatri Kongresi’ne Türkiye’den katılan tek kişi olduğunu anlatan Batmaz: “Kongrenin atmosferini gördüğümde bir gün böyle bir organizasyonu Türkiye’de gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğimizi düşünmüştüm. Aradan 30 yıl geçti ve bugün 33. Dünya Buiatri Kongresi’ni İstanbul’da gerçekleştiriyoruz. Bu benim için çok özel bir an” dedi.

Türkiye’nin coğrafi konumunun hayvan sağlığı açısından özel bir önem taşıdığına dikkat çeken Batmaz: “Küresel ısınma ve artan hareketlilik, enfeksiyon hastalıklarının yayılımını hızlandırıyor. Antimikrobiyal direnç ve gıda güvenliği de önümüzdeki en önemli sorunlar arasında. Veteriner hekimler bu gelişmelere kayıtsız kalmamalı. Aktif rol üstlenmeli ve geleceğe ilişkin planlarda sorumluluk almalıyız” ifadelerini kullandı.

HASTALIKLAR SINIR TANIMIYOR

Kongrede Dünya Buiatri Birliği Başkanlığı görevini devretmeye hazırlanan Prof. Dr. Arcangelo Gentile, iklim değişikliği, uluslararası ticaret, hayvan hareketleri, savaşlar ve siyasi istikrarsızlıkların hayvan hastalıklarının yayılımını hızlandırdığına dikkat çekerek: “Hastalıklar ulusal sınırları tanımıyor. Yeni olan yalnızca hastalıkların farklı bölgelere ulaşması değil; coğrafi dağılımlarını değiştirme hızları, ölçekleri ve bazı durumlarda öngörülemez hale gelmeleri. Dünyanın bir bölgesindeki veteriner hizmetlerinin zayıflığı, çok kısa sürede dünyanın diğer bölgeleri için de bir riske dönüşebilir. Bu nedenle güçlü veteriner hizmetleri bir maliyet değil, yatırım olarak görülmeli. Hayvan sağlığı ortak bir sorumluluk” dedi.

TEK SAĞLIK ARTIK KONUŞULMAKTAN ÇIKIP UYGULAMAYA GEÇMELİ

Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu, insan, hayvan ve çevre sağlığının birlikte ele alındığı Tek Sağlık yaklaşımının artık uygulamaya geçirilmesi gerektiğini belirterek: “2026 yılına geldiğimizde Tek Sağlık hâlâ bu tür programlarda konuşulan bir konu olarak devam ediyor. Artık bunun pratiğine geçmek gerekiyor. Türkiye’de bir Tek Sağlık Yasası çıkarılmasını ve ilgili bakanlıklarla kurumların çalışmalarını koordine edecek, doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı bir hastalık kontrol, yönetim ve önleme merkezinin oluşturulmasını gerekli görüyoruz. Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasındaki konumu nedeniyle hayvan hareketlerinin kontrolü ve erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi de bulaşıcı hastalıklarla mücadelede büyük önem taşıyor” dedi.

BİLİME VE MESLEĞE KATKI ÖDÜLLERİ SAHİPLERİNİ BULDU

Kongrenin açılış töreninde buiatri ve veteriner hekimlik alanına bilimsel ve mesleki katkılarıyla öne çıkan isimlere de ödülleri takdim edildi. Bilime Üstün Katkı Ödülü; Wisconsin–Madison Üniversitesi Hayvan ve Süt Bilimleri Bölümü’nden Prof. Dr. Milo Wiltbank, Illinois Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Peter D. Constable, sığır besleme ve metabolizma alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Jesse P. Goff ile Zurich Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi ve Swiss Institute of Allergy and Asthma Research (SIAF) Direktörü Prof. Dr. Cezmi Akdis’e verildi. Mesleğe Üstün Katkı Ödülü kapsamında ise Dünya Buiatri Birliği Onursal Başkanı Prof. Dr. Walter Baumgartner ile Dünya Buiatri Birliği Başkanlığı görevini devretmeye hazırlanan Prof. Dr. Arcangelo Gentile ödüle layık görüldü.